Związek Zawodowy "Budowlani" jest jednolitą ogólnopolską organizacją związkową zrzeszającą pracowników budownictwa, przemysłu materiałów budowlanych, spółdzielczości mieszkaniowej, leśnictwa i ochrony środowiska, przemysłu drzewnego, meblarskiego, płytowego i wszystkich branż pokrewnych.
Jest to organizacja z 115 letnią tradycją.

Pracami ZZ "Budowlani" kieruje Rada Krajowa i jej Prezydium oraz Zarząd Krajowy i Przewodniczący Związku
Strukturami branżowymi są Krajowe Sekcje Pracowników powoływane w celu reprezentacji interesów poszczególnych sektorów.
Pracę terenową Związku organizują Okręgi, których teren działania pokrywa się z podziałem administracyjnym kraju i odpowiada obszarom województw.
Najważniejszą jednostką organizacyjną Związku Zawodowego "Budowlani" są organizacje szczebla podstawowego reprezentowane przez Zarządy Zakładowe, Międzyzakładowe i Koła. Obecnie ZZ "Budowlani" to ok. 500 organizacji z całej Polski pracujących w ramach 14 Okręgów. Zarząd Krajowy ZZ "Budowlani" może również powołać związkowe struktury lokalne na szczeblu powiatów.

Związek Zawodowy "Budowlani" w swojej działalności kieruje się zasadami określonymi w Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, Ustawie o Związkach Zawodowych, Kodeksie Pracy, Ustawie o Sporach Zbiorowych oraz innych aktach prawnych, zarówno krajowych jak i międzynarodowych, mających swe odzwierciedlenie w Statucie naszej organizacji.
Związek Zawodowy "Budowlani" jest członkiem Międzynarodowej Organizacji Pracowników Budownictwa i Przemysłu Drzewnego (BWI), członkiem EFBWW Europejskiej Federacji Pracowników Budownictwa i Przemysłu Drzewnego oraz stroną porozumień o współpracy podpisanych ze związkami zawodowymi branży budowlanej i drzewnej Czech, Słowacji, Niemiec, Litwy, Danii, Finlandii, Egiptu. Bliskie robocze kontakty z naszymi związkowymi partnerami, szczególnie w odniesieniu do naszego regionu, są konieczne ze względu na postępującą globalizację przemysłu budowlanego i drzewnego. Przedmiotem szczególnej troski staje się tu rynek pracy w naszych branżach. Duże znaczenie ma dla nas wymiana doświadczeń z partnerskimi organizacjami związkowymi, funkcjonującymi od wielu lat w warunkach gospodarki rynkowej.

ZZ "Budowlani" szczególnie zaangażowany jest w działania Europejskiej Federacji Pracowników Budownictwa i Przemysłu Drzewnego (EFBWW).

Związek działa na rzecz tworzenia układów zbiorowych pracy na różnych szczeblach, realizacji porozumień i umów społecznych oraz obrony osiągniętych uprawnień. Podejmuje inicjatywy na rzecz doskonalenia prawa pracy, systemu ubezpieczeń społecznych i szeroko rozumianej polityki społecznej i gospodarczej.
Związek Zawodowy "Budowlani" udziela pomocy prawnej, podejmuje interwencje w konfliktach miedzy członkami Związku i pracodawcą w ramach obowiązującego prawa, inicjuje i organizuje pomoc swoim członkom. Związek prowadzi tez szeroką działalność szkoleniową, informacyjną, wydawniczą, socjalną, wypoczynkową, kulturalna, sportowo-rekreacyjna. Dla uzyskania środków na realizacje zadań statutowych Związek podejmuje również działalność gospodarczą.

Organizację zakładową, międzyzakładową czy Koło może powołać pięć osób podejmujących wspólną uchwałę o utworzeniu Komitetu Założycielskiego i utworzeniu takiej jednostki organizacyjnej ZZ "Budowlani". Od tego momentu uznaje się organizację za powołaną i przysługuje jej członkom ochrona zgodna z ustawą o związkach zawodowych. Przesłanki do formalnoprawnego działania w ramach ZZ "Budowlani" organizacja otrzymuje z chwilą jej zarejestrowania w rejestrze organizacji ZZ "Budowlani.

Członkami Związku Zawodowego "Budowlani" mogą zostać pracownicy wykonujący zawody budowlane, przemysłu materiałów budowlanych, przemysłu drzewnego, leśnictwa i ochrony środowiska, przemysłu meblarskiego, płytowego i branż pokrewnych zatrudnieni we wszelkich podmiotach gospodarczych, ale także pracownicy innych zawodów zatrudnieni w spółdzielczości mieszkaniowej, jednostkach komunalnych oraz pracownicy szkolnictwa działający na rzecz wymienionych zawodów. Członkiem związku może być także osoba, która była zatrudniona w branży budowlanej i przeszła na emeryturę lub rentę albo czasowo pozostaje bez pracy, a także osoba samozatrudniona w jednej z wymienionych branż.

Związek Zawodowy „Budowlani” jest sygnatariuszem Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla pracowników Lasów Państwowych i dla Parków Narodowych.

Do najważniejszych działań Związku Zawodowego "Budowlani", w ostatnich latach należy zaliczyć prace nad Układem Zbiorowym Pracy dla Budownictwa. W tym celu Związek zawarł porozumienia z największymi związkami pracodawców w naszej branży. Ze względu na przeszkody prawne i brak woli współpracy części organizacji sektora osiągnięcie Krajowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Budownictwa jest bardzo trudne. Miejsce krajowego układu zajmuje obecnie powszechnie funkcjonujący system układów zbiorowych pracy podpisywanych na poziomie poszczególnych przedsiębiorstw.

Kolejna sprawa zasługująca na szczególna uwagę jest brak struktur związkowych w zakładach prywatnych i małych przedsiębiorstwach. Istnieją poważne trudności z zakładaniem organizacji związkowych w tych podmiotach gospodarczych. Skutki związane z wejściem kapitału zagranicznego do polskich przedsiębiorstw oraz prowadzona w stosunku do nich agresywna polityka wymagają uważnej analizy. Poważnym wyzwaniem, które stoi przed nami jest dostosowanie struktury organizacyjnej Związku do prawodawstwa unijnego.

Rozumiemy obawy związane z otwarciem granic. Bierzemy pod uwagę to, ze zarówno kapitał w budownictwie jak i siła robocza należą do najbardziej mobilnych. Jesteśmy za utworzeniem miedzy związkowego ciała monitorującego ten przepływ. Uważamy, ze samo funkcjonowanie w ramach porozumienia z Mastricht dotyczącego rad pracowniczych nie pozwala związkom na pełna kontrole tego procesu (szczególnie w odniesieniu do przepływu kapitału w budownictwie).

Zdajemy sobie sprawę, ze najbliższe lata będą okresem kontynuacji rozpoczętej przez nasz związek przebudowy systemu myślenia oraz działania. Mamy nadzieje, ze osiągnięty dzięki temu kształt naszej organizacji odpowiadać będzie wysokim wymaganiom stawianym współcześnie przez środowisko branży budowlanej oraz drzewnej.